W maju 2002 r. Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Ełku wydał monografię autorstwa Stanisława Jasińskiego - historyka kolejnictwa z Torunia. Przedstawia ona burzliwe dzieje Ełckiej Kolei Wąskotorowej od czasów budowy, czyli od 1913 roku aż do roku 2001, kiedy to administrację nad Ełcką "Wąskotorówką" przejął MOSiR. Zachęcamy Państwa do zakupu w/w publikacji w cenie 10 zł. (plus ewentualne koszty przesyłki) Książka jest do nabycia w Centrum Informacji Turystyczno - Kulturalnej w Ełku, ul. Wojska Polskiego 47, 19-300 Ełk, można ją również zamówić telefonicznie - tel. 087 621 70 10, lub poprzez e-mail : info@turystyka.elk.pl Koszty przesyłki pokrywa osoba zamawiająca. Książka zostanie wysłana po zaksięgowaniu na koncie MOSiR opłaty za książkę oraz koszty przesyłki. Szczegółowe informacje: info@turystyka.elk.pl   lub   087 621 70 10

 Chcąc przybliżyć dla Państwa treść książki zachęcamy do przeczytania wstępu napisanego przez autora:

    W latach 1950 – 1960 większość światowych fabryk lokomotyw parowych zaprzestała produkcji nowych maszyn tego typu. Wyczerpującą pracę palacza kotła parowozowego zastąpiono lżejszą obsługą silnika spalinowego i elektrycznego. Już w latach sześćdziesiątych w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i w Niemczech zaobserwowano nowe zjawisko kulturowe, nazwane z biegiem czasu nostalgią za parą ( ang. steam nostalgy, niem. Dampfnostalgie). Towarzyszące mu postrzeganie zamykającego się okresu technologicznego, wywołanego powszechnym stosowaniem maszyny parowej we wszystkich gałęziach przemysłu, nakazuje nam obecnie inaczej traktować lokalne linie kolejowe, na których spotkać dziś można parowóz jedynie w składzie muzealnego pociągu, i które zachowały znacznie więcej pozostałości „epoki pary” niż poddane presji nowocześniejszych technologii normalnotorowe linie kolejowe o znaczeniu krajowym bądź międzynarodowym. Z wielu przyczyn, których samo wyliczenie istotnie zmieniłoby charakter tej publikacji, rozwój komunikacji kolejowej przebiegał w Polsce inaczej niż na zachodzie Europy. Paradoksalnie dzięki temu, co było wschodnioeuropejskim zapóźnieniem, po 1989 r. mieliśmy szansę dokumentowania, a w sprzyjających okolicznościach nakaz ocalenia dla przyszłości reliktowych przestrzeni kulturowych „wieku pary”. Krajobrazu, a nie tylko architektury i maszyn kolejowych, mimo że zjawisko nostalgii za parą początkowo postrzegano jako proces ochrony obiektów XX-wiecznej kultury materialnej.

    Takie walory kulturowe posiada obszar, na którym znajduje się Ełcka Kolej Wąskotorowa. Linii tej nie starły z mapy kataklizmy dwóch wojen światowych, funkcjonuje przez niemal dziewięćdziesiąt lat. Podjęta w obliczu obawy przed likwidacją kolei decyzja o wpisie do rejestru zabytków w 1992 roku, ocaliła ten zespół zabytków techniki. W latach 1992 – 2001 linia wąskotorowa była obszarem wielu cennych inicjatyw i eksperymentów, zmierzających do przekształcenia jej w „żywe muzeum techniki” z ruchem towarowym i turystycznym. Specyfiką miasta Ełk jest istnienie obok siebie dużego węzła kolejowego, gdzie chronione są normalnotorowe zabytki techniki kolejnictwa (także czynne parowozy) i usytuowanej w pobliżu głównej stacji kolei wąskotorowej, która stopniowo staje się muzeum, gromadzącym wszystkie zabytki czynnego węzła kolejowego. Jak w przeszłości, tak i obecnie układ ten stanowi znaczny potencjał, oczekujący profesjonalnego ośrodka muzealnego i wykorzystania turystycznego. Na przełomie 2001/2002 nastąpił proces powtórnego przekazania dawnej kolei powiatowej władzom samorządowym Ełku. Jej przyszłość jest wyzwaniem dla ludzi potrafiących myśleć i działać niekonwencjonalnie.

    Publikacja różni się od typowej monografii historycznej tym, że skierowana jest ku przyszłości zabytków techniki kolejnictwa, ukazuje związki pomiędzy funkcjonowaniem linii w różnych okresach XX wieku w ścisłej zależności od ogólnej sytuacji ekonomicznej i społecznej powiatu ełckiego. Dotyczy historycznie ukształtowanego krajobrazu kulturowego, powstałego wokół zbudowanej na początku XX wieku wąskotorowej linii kolejowej w ówczesnym powiecie ełckim (Kreis Lyck), biegnącej od miasta Ełk (Lyck)
w kierunku ówczesnych granic mocarstw: niemieckiego i rosyjskiego. O jego zachowanym współcześnie rolniczym przede wszystkim charakterze decydowały działania władz regionalnych, choć wykonywały one nakazy władz centralnych, nie zawsze liczących się
z interesami mieszkańców powiatu. Nie sposób nie dostrzec uporu, z jakim kolejarze budowali, naprawiali i modernizowali swoją kolej powiatową przez cały XX wiek. Łatwiej byłoby ją niszczyć, niż budować i na niej pracować, zwłaszcza po 1945 roku, kiedy przestała ona być linią kolejową pogranicza.

    Istotne jest także przywiązanie mieszkańców miasta i powiatu do Ełckiej Kolei Wąskotorowej, powszechnie traktowanej nie tylko jako zabytek, ale miejsce dziesiątek lat pracy wielu mieszkańców „małej ojczyzny”. Ten czynnik, traktowany jeszcze niedawno jako nieważny, nakazuje dzisiaj inaczej oceniać możliwość wyrażania swojego stosunku do historii Mazur i Mazurów, rodzących się tutaj
i mieszkających przed i po 1945 roku.

    Opracowanie oparte na szczupłej dokumentacji historycznej i relacjach pracowników kolei wąskotorowej z lat 1991 – 2002, jakie uzyskał autor, oraz badaniach terenowych, może zawierać nie zamierzone nieścisłości. Trudno się ich ustrzec, jak tego dowodzą wszystkie publikacje na jej temat, powstałe po 1989 roku. Składając serdeczne podziękowania pracownikom Ełckiej Kolei Wąskotorowej za pomoc i współpracę, autor sygnalizuje konieczność zebrania ich wspomnień jako cennego w przyszłości materiału historycznego i socjologicznego. Dziękuje również pracownikom służb ochrony zabytków, którzy objęli zabytek ochroną prawną
i konserwatorską, bez których determinacji należałoby w 2002 pisać o tej linii w czasie przeszłym.

Na przełomie XX i XIX wieku w Polsce linii wąskotorowych pozostało tak niewiele...